میکروسکوپ از ترکیب دو واژه ی یونانی بدست آمده است:
- میکروس به معنای «کوچک».
- سکوپوس به معنای «بیننده».
بنابراین، میکروسکوپ آنست که چیزهای کوچک را به ما نشان می دهد.
ما با چشم عادی، بسیاری از چیزهای خرد را نمی توانیم ببینیم. ولی همینکه آن را با دستگاه میکروسکوپ مسلّح نماییم، آنها برای ما قابل رؤیت می شوند.
معمولا” هر چه جسم نزدیکتر در برابر چشم قرار گیرد، بزرگتر می نماید. اما چون آن را کمتر از 10 سانت به چشمان خود نزدیک سازیم دیگر نمی توانیم بخوبی آنرا ببینیم. زیرا در اینصورت آن جسم از کانون دید ما خارج گشته است.
با این وصف اگر همین حال از یک عدسی محدّب کمک بگیریم، باز می توانیم جسمی را که کمتر از ده سانت به چشم ما نزدیک شده، مشاهده کنیم.
زیرا در اینصورت جسمی که زیر عدسی قرار گرفته است هرگز از کانون دید ما خارج نمی گردد. البته شما می توانید این کار را با یک ذره بین معمولی هم انجام دهید. ولی بدانید که ذره بین نیز چیزی جز یک میکروسکوپ ساده نمی باشد.
ذره بین یا میکروسکوپ را بشر از دیرباز می شناخته است.
معمولا” چون سخن از میکروسکوپ به میان می آید، منظور از آن یک میکروسکوپ ساده (یعنی ذره بین) نمی باشد. بلکه مقصود نوعی خاص از آنست که از ترکیب چندین جزء بدست آمده. در این فصل، ما می خواهیم بدانیم که اختراع چنین وسیله ای بدست چه کسی بوده است. اما نخست میکروسکوپ را بهتر بشناسیم:
میکروسکوپ دستگاهی است که جسم را در دو مرحله بزرگ می کند. زیرا در میکروسکوپ دو گونه عدسی نهاده شده است:
- عدسی نقش گیر که در مرحله ی نخست تصویر را بزرگ می کند.
- عدسی دیدگر که تصویر بزرگ شده به وسیله ی «نقش گیر» را بزرگ می نماید.
با این وصف، معمولا” برای هر یک از این دو مرحله، عدسی های متعددی بکار می رود و در هر حال هدف همان بزرگ کردن جسم در دو مرحله می باشد.
میکروسکوپ در زمانی بین سالهای 1590 و 1610 اختراع گردید. اما ما از نام مخترع آن دقیقا” آگاهی نداریم.
برخی می گویند مخترع میکروسکوپ گالیله بوده است.
برخی دیگر دانشمند دیگری یعنی لِیوِن هوک هلندی را «پدر میکروسکوپ» می خوانند. ولی این بخاطر آنست که این دانشمند، به وسیله ی میکروسکوپ، کشف های بسیاری نموده است، نه آنکه خود آن را نیز اختراع کرده باشد.
«لیون هوک» ثابت نمود که سوسه، کیک و سایر موجودات ریز بخودی خود پدید نمی آیند. بلکه از تخمک زاییده می شوند. وی همچنین نخستین دانشمندی بود که موجودات زنده ی ذره بینی را همچون باکتری و آغازیان، مشاهده کرد. باز وی با میکروسکوپی که داشت تمام جریان خون را در بدن از نظر گذراند.
امروزه میکروسکوپ تقریبا” در تمام رشته های علم و صنعت، همچون یک ابزار مهم به کار بشر می آید.
منبع: کتاب به من بگو چرا – جلد 2