نام «آرتمیس» در برنامهٔ فضایی ناسا، برخلاف تصور رایج، هیچ ارتباطی با آرتمیسِ ایرانی ندارد.
این نام بر اساس اسطورهشناسی یونان انتخاب شده؛ جایی که آرتمیس الههٔ ماه و خواهر دوقلوی آپولو است. ناسا با انتخاب این نام، قصد داشت برنامهٔ جدید خود را بهعنوان ادامهٔ منطقی مأموریتهای آپولو معرفی کند.
با این حال، همنامی با آرتمیس هخامنشی، نخستین زن دریاسالار جهان ،باعث شده این نام در ایران حساسیت و جذابیت بیشتری پیدا کند.
آرتمیس چیست؟ معرفی برنامهٔ فضایی ناسا
برنامهٔ Artemis پروژهٔ بزرگ ناسا برای بازگرداندن انسان به ماه پس از بیش از ۵۰ سال است.
اهداف اصلی این برنامه به این صورت است :
- فرود اولین زن روی ماه
- ایجاد پایگاه دائمی در سطح ماه
- آمادهسازی برای سفرهای آینده به مریخ
- توسعهٔ نسل جدید موشکها و فضاپیماها
این برنامه از سال ۲۰۱۹ معرفی شد و بهعنوان مهمترین پروژهٔ فضایی قرن ۲۱ شناخته میشود.
چرا ناسا نام «Artemis» را انتخاب کرد؟
۱. ارتباط مستقیم آرتمیس با ماه
در اسطورههای یونان، آرتمیس الههٔ ماه است.
این ارتباط نمادین، دلیل اصلی انتخاب نام برای برنامهٔ بازگشت به ماه است.
۲. آرتمیس خواهر دوقلوی آپولو است
برنامهٔ مشهور ناسا در دههٔ ۶۰ میلادی «Apollo» بود. ناسا میخواست برنامهٔ جدید ادامهٔ معنایی آپولو باشد، اما هویت مستقل و زنانه داشته باشد. پس انتخاب نام خواهر دوقلوی آپولو، یک استراتژی برندینگ هوشمندانه بود.
۳. نماد زنانه برای فرود اولین زن روی ماه
ناسا اعلام کرده که در مأموریت آرتمیس، اولین زن روی ماه قدم خواهد گذاشت.
آرتمیس در اسطورهها نماد؛ قدرت زنانه ، استقلال، شکار، طبیعت و ماه است.
این انتخاب، پیام رسانهای بسیار قدرتمندی دارد.
۴. سنت نامگذاری ناسا بر اساس اسطورههای یونانی–رومی
ناسا از ابتدا برنامههای خود را با نام خدایان یونانی نامگذاری کرده، مثل مرکوری، آرتمیس، آپولو، جمینای
پس این انتخاب، ادامهٔ یک سنت سازمانی است.
هیچ سند رسمی از ناسا وجود ندارد که نشان دهد این سازمان به آرتمیس ایرانی اشاره کرده باشد. تمام منابع رسمی، فقط به الههٔ یونانی اشاره میکنند…
همنامی تاریخی
نام آرتمیس یا آرتمیژیا «Artemis / Artemisia» در دوران باستان در هر دو حوزهٔ فرهنگی یونانی و ایرانی رایج بوده است.
آرتمیس هخامنشی در ایران نماد؛ شجاعت، رهبری زنانه و قدرت نظامی است. این باعث شده مردم تصور کنند ناسا به او اشاره کرده است.
در ایران، آرتمیس بیشتر با شخصیت تاریخی ایرانی شناخته میشود تا الههٔ یونانی.
اما این نام در برنامهٔ فضایی ناسا ریشهٔ یونانی دارد، نه ایرانی.
همنامی با آرتمیس هخامنشی یک تقارن تاریخی جذاب است، اما دلیل انتخاب ناسا نیست.