چون مریخ از بسیاری جهات یگانه است، از سیارات دیگر بیشتر مورد مطالعه و بررسی و تحقیق قرار گرفته است.
رصد خانه لاول در نزدیکی فلگستاف در ایالت آریزونا به قصد مطالعه سیارات به طور کلی و خاصه مریخ ساخته شده است.
همواره مریخ جزو بحث انگیز ترین سیاره درمیان سایر سیارات منظومه شمسی است. حقایقی را که برخی از منجمان ارائه می کردند دیگران آن را کاملا مردود می شمردند. مثلا برخی مدعی بودند که خطوط آبیاری مصنوعی را که تنها میتواند به وسیله موجودات ذی شعور ساخته شود، دیده اند در صورتی که بعضی ها وجود چنین خطوطی را انکار میکردند و میکنند.
از احتمال بسیار کمی که برای وجود نوعی حیات در سطح مریخ داده میشود، نويسندگان رمان های شبه علمی و تولید کنندگان فیلم ها وبرنامه های تلویزیونی تخیلی بسیار استفاده کرده اند.
ویژگی های مریخ:
مریخ به خاطر رنگ سرخ و روشنی متغییر آن مشهور است، وقتی که به زمین نزدیک است 50 مرتبه پرنور تر از موقعی است که در حد اکثر فاصله خود از زمین قرار دارد.
مدارهای مریخ و زمین:
مدار مریخ درست بیرون مدار زمین است. در هر دوره هلالی که درحدود 780 روز است یک بار دو سیاره با خورشید بر یک خط و در یک سوی آن قرار میگیرند و در هر دوره تناوب نیز یک بار بر یک خط و در دو سوی مخالف خورشید، واقع میشوند.
وضعیت نخستین، مقابله نامیده میشود و در آن مریخ و خورشید در دو سوی مقابل هم نسبت به زمین اند. وضعیت دوم مقارنه نام دارد و درآن خورشید و مریخ چون از زمین نظر شوند در یک سو واقع اند. در نتیجه خروج از مرکز مدار مریخ، دو سیاره زمین و مریخ مسیر های متساوی الفاصله را نمی پیمایند، دور ترین فاصله ای که مریخ از زمین اتخاذ میکند، به هنگام مقارنه است و آن برابر با 397 میلیون کیلومتر است.
سطح سیاره:
از پشت تلسکوپ که بهترین آنان سطح مریخ را به صورت چهل تکه ای از چند رنگ نشان میدهند سرخ خاکستری و سفید که نواحی سرخ رنگ صحرا های آن اند که رنگشان یکنواخت و ثابت است که 60 درصد سیاره را میپوشانند. رنگ نواحی خاکستری که حدود 40 درصد سطح را تشکیل می دهد، از خاکستری در زمستانه مریخ تا متمایل به آبی در تابستان، تغییر میکند.
نواحی سرخ بیشتر در شمال و قسمت های خاکستری در جنوب واقع است. سطوح سفید رنگ در حوالی قطب های شمال و جنوب سیاره قرار دارند که تغییرات مشخصی را همراه با فصول سیاره نشان میدهند.
اطلاعات به دست آمده از سفینه های فضایی و تحقیقات ناسا:
دانش کنونی ما از سطح مریخ عمدتا مبتنی بر یافته های سفینه های مارینر 4،6،7،9،است. مارینر 4 در 15 ژوئیه 1965 (24تیر ماه 1344)از 10000کیلومتری مریخ گذشت و 21 عکس خوب از سطح سیاره به زمین مخابره کرد.
سفینه ها همچنان به سطح مریخ رفته تا مارینر9 در نوامبر 1971 پرتاب شد و چنان طراحی شده بود که ماهواره برای مریخ شود (این نخستین ماهواره ساخت دست بشر که به دور سیاره ای دیگر حرکت میکرد بود) و جریان پیوسته ای از عکس ها و اطلاعات علمی را از نقاط مختلف در طول مدار ارسال کند.
فاصله ماهواره از سطح سیاره بین 1650 و 17000 کیلومتر تغییر میکرد. این ماهواره تا خاموش شدن وسایلش نزدیک به یک سال پس از پرتاب، اطلاعات بسیار زیادی مخابره کرد و بر دانش ما از این سیاره به مقدار زیادی افزود. یافته های این سفینه حاکی از آن است که سطح مریخ هم شبیه سطح ماه است و هم شبیه سطح زمین یعنی هم مرده است و هم زنده.
سطح این سیاره مانند سطح ماه پوشیده است از دهانه ها، رو بستر ها، که در گوشه کنار سیار وجود دارند. کوه های آتش فشانی، کانون ها، برآمدگی ها و فرورفتگی ها، صحراها، نواحی تپه های شنی.
سفینه ها و کاوشگرها در مریخ:
درسال 1975 دو سفینه از نوع وایکینگ بر سطح مریخ فرود آمدند که ماموریت اصلی آنها تحقیق درباره وجود حیات در آن بود که تایید نشد.
سفینه های بعدی به تجزیه سنگهای مریخ و تصویر گیری پرداختند. نتیجه تحقیقات این شد که بسیاری از سنگ های آن از سیل عظیمی به جا مانده که حدودا دو بیلیون سال پیش جاری شده که به سنگهای اندزیت زمینی شباهت زیادی دارند.
در گذشته آب جاری در این سیاره اسرار آمیز وجود داشته است اروپا هم در سال 2003 با ماموریت مارس اکسپرس به آنالیز خاک مریخ پرداخت.
جو:
هم نظریه هم آزمایش نشان میدهد که این سیاره سرخ، دارای جو گازی است و شواهد تجربی نیز بیان گر وجود فلق و شفق در آن است.
فصول و آب و هوا:
فصول مریخ از پاره ای جهات شبیه فصول زمین است و از برخی جهات دیگر متفاوت.
شباهت ها:
- عرض مناطق اقلیمی در هر دو سیاره شبیه هم اند.
- تغییرات مدت روشنی روز در هر دویاره مانند هم است.
تفاوت ها:
- طول هر یک از فصول این سیاره تقریبا دوبرابر فصول زمین است.
- تغییر دما از روز به شب در مریخ بسیار شدید تر از زمین است چون جو آن رقیق تر است.
حیات در مریخ:
ده ها سال این تصور شایع بود که برخی از انواع حیات در این سیاره وجود دارد اما در حال حاظر باید گفت که از میان همه سیارات محتمل ترین سیاره ای است که در آن احتمال حیات وجود دارد و البته قمر مشتری که در مورد آن هم احتمالاتی مطرح است.
شرایط این سیاره اینگونه است که:
- فقدان آب یا مقدار بسیار کم آن
- فقدان اکسیژن یا مقدار بسیار اندک آن
- فشار جوی که برابر با 1/200فشار جو زمین است.
- رگبار های شدید اشعه فرابنفش که میتوانند ساده ترین مولکول هارا در هم بشکنند.
- سقوط شهاب سنگ ها.
در سال 1966دانشمندان ناسا مشخصات غیر متعارف شهاب سنگی را اعلام کردند که به احتمال قوی در گذشته دور از مریخ جدا و بر سطح زمین (قاره جنوبگان) فرود آمده بود بررسی های اولیه حاکی از قرائنی از بقایای نوعی حیات باکتریایی اولیه بود.
اقمار:
درمورد شرایط حیات سیاره اسرار آمیز و پر رمز و راز مریخ در گذشته و حال و آینده میان دانشمندان اختلاف نظر وجود دارد.
مریخ دو قمر کوچک دارد که نام هاي آنها فوبوس (ترس) ودیموس (وحشت) است.
یک سفینه برای سفر به این سیاره مرموز، مداری منحنی را میپیماید نه مستقیم. در طول قسمت اعظم مدار سفینه میتواند خلاص برود و از مصرف سوخت پرهیز کند.