یکی از شایعاتی که مدتی در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد، مربوط به ویدیویی بود که در آن یک سازه بزرگ در حال ایجاد حجم عظیمی از بخار و ابرمانند به نظر میرسید. برخی کاربران در توضیح این ویدیو ادعا کردند که این دستگاه، یک دستگاه تولید ابر و باران است که توسط ناسا ساخته شده و حتی گفته شد که چنین دستگاهی به عربستان منتقل شده است.
اما این ادعا واقعیت ندارد
ویدیوی موردنظر مربوط به یک دستگاه تولید مصنوعی ابر یا باران نیست؛ بلکه به آزمایش سامانههای پیشرانشی فضاپیما و موتورهای مورد استفاده در برنامه اوریون مربوط میشود. ناسا واقعاً در تأسیسات آزمایش موتور خود، از جمله مرکز آزمایش White Sands در نیومکزیکو، آزمایشهای مختلفی روی موتورهای فضاپیما و سامانههای پیشرانشی اوریون انجام داده است.
در این آزمایشها، موتور یا مجموعه پیشرانشی در شرایط کنترلشده روشن میشود تا مهندسان بتوانند عملکرد آن را بررسی کنند؛ از جمله میزان رانش، پایداری احتراق، عملکرد سامانه سوخترسانی و واکنش اجزای مختلف در شرایط واقعی کار.
اما چیزی که در ویدیو ممکن است بیننده را گمراه کند، حجم بسیار زیاد بخار و دودمانند اطراف محل آزمایش است.
در آزمایش موتورهای موشکی و فضاپیما، مقدار زیادی آب میتواند برای خنککردن تجهیزات و کنترل حرارت و انرژی بسیار زیاد موتور مورد استفاده قرار بگیرد. ناسا در توضیحات مربوط به آزمایشهای موتور نیز به استفاده از حجم زیادی آب در محدوده آزمایش برای خنککاری اشاره کرده است.
حرارت شدید موتور باعث میشود آب به سرعت گرم و بخشی از آن به بخار آب تبدیل شود. این بخار پس از خروج و برخورد با هوای خنکتر میتواند متراکم شود و ظاهری شبیه یک ابر بسیار بزرگ ایجاد کند.
بنابراین اگر فقط ویدیو را بدون توضیح ببینیم، ممکن است تصور کنیم یک دستگاه در حال «ساختن ابر» است؛ در حالی که آنچه مشاهده میکنیم، نتیجه طبیعی شرایط یک آزمایش پیشرانشی و تعامل گرما، آب و هوای محیط است.
نکته جالب این است که ناسا سالهاست آزمایشهای مختلف موتورهای موشکی و فضاپیما را انجام میدهد و ایجاد ابرهای عظیم ناشی از بخار و گازهای خروجی در برخی از این آزمایشها موضوع شناختهشدهای است. حتی ناسا در یک گزارش فنی، به بررسی رشد و حرکت ابرهای خروجی حاصل از آزمایشهای موتورهای موشکی پرداخته است.
از طرف دیگر، اوریون یک فضاپیمای واقعی است که در برنامه آرتمیس برای مأموریتهای فضایی و سفر به اطراف ماه استفاده میشود. سامانه پیشرانشی این فضاپیما نیز بارها روی زمین آزمایش شده تا پیش از استفاده در مأموریتهای فضایی، عملکرد آن با دقت بررسی و تأیید شود.
بنابراین ادعای «دستگاه تولید ابر و باران ناسا که به عربستان رفته» را نمیتوان از این ویدیو نتیجه گرفت. تصویر واقعی است، اما توضیحی که همراه آن در شبکههای اجتماعی منتشر شده، نادرست و گمراهکننده است.
این نمونه نشان میدهد که در عصر شبکههای اجتماعی، صرفاً واقعی بودن یک ویدیو به معنای درست بودن توضیحی نیست که همراه آن منتشر شده است. یک تصویر واقعی میتواند با یک عنوان جعلی یا توضیح ساختگی بازنشر شود و در مدت کوتاهی به یک شایعه گسترده تبدیل شود.
پس هر بار که با ویدیویی عجیب، غیرعادی یا شوکهکننده مواجه شدید، قبل از پذیرفتن ادعای همراه آن، منبع اصلی ویدیو و توضیح رسمی درباره آن را بررسی کنید.
ذهن آموز تلاش میکند ادعاها و شایعاتی را که در فضای مجازی منتشر میشوند بررسی و راستیآزمایی کند تا مشخص شود پشت هر ویدیوی وایرال، واقعاً چه اتفاقی افتاده است. اگر به فکتچک و بررسی شایعات اینترنتی علاقه دارید، ذهن آموز را به دوستان و اطرافیان خود نیز معرفی کنید.
منبع: ذهن آموز