مغلطه چیست؟ به زبان ساده با ذکر مثال

شاید نام مغلطه را شنیده باشید و شاید هم نه، اما اگر با کسی بحثی کرده باشید، شک نکنید که شما یا شخص مقابل از انواع مغلطه استفاده کرده‌اید!

البته خود این جمله هم شاید مغلطه آمیز باشد!

اما مغلطه یا مغالطه چیست؟

مغلطه، نوعی استدلال اشتباه است که انواع مختلفی هم دارد.

در ادامه به ساده ترین شکل و به همراه مثال، چند مورد از انواع مشهور مغلطه را بررسی خواهیم کرد.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

یکی از انواع مغلطه تفسیر نادرست نام دارد.

این مورد معمولا برای شاعران قدیمی و افرادی که فوت کرده اند رخ میدهد.

شخصی در اثبات تناسخ به تفسیر شعر مولانا میپردازد.

اولا این شخص، سایر تفسیرهای آن شعر را کنار گذاشته است.

دوما شعر، اثبات تناسخ نیست.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

نوع دیگر مغلطه که بسیار رایج است، استنتاج باطل از حق نام دارد.

یعنی شخص یک حرف درست، یک مطلب درست را میگوید اما نتیجه گیری اشتباهی از آن میکند.

به عنوان مثال: دوست ما پزشک است و بیکار است، پس درس خواندن و رشته پزشکی عاقبتی به جز بیکاری ندارد!

یعنی حتی اگر قسمت اول جمله یعنی آنچه در مورد دوستمان گفته ایم درست باشد، اما نتیجه گیری نمی تواند درست باشد.

مثال دیگر: مردم ژاپن نسبت به تورم اعتراض کردند، پس تورم در ژاپن بیداد میکند! (درصورتی که ممکن است نسبت به تورم چهار درصدی اعتراض کرده باشند!)

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

مغلطه مشهور دیگر که شاید شما هم زیاد از آن استفاده کرده باشید، تصدیق تالی نام دارد.

مثال مشهور آن دستخط بد پزشکان است. که نباید از آن نتیجه گرفت هرکسی دستخط بدی دارد پس پزشک است.

یا غذای فاسد بوی بدی میدهد، اگر غذایی بوی بد داد، فاسد است.

یا اختلاس گران به کانادا میروند، پس هر فرد خارجی که در کاناداست، اختلاس گر است!

یا نیکولا تسلا کم میخوابید، پس شما هم که کم میخوابید، نابغه هستید!

یا اینکه فردِ بیمار یا معتاد، لاغر است، پس هرکسی که لاغر است معتاد یا بیمار است.

و هزاران مثال دیگر.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

نوع دیگر مغلطه، تحلیل نادرست پدیده‌ها است. معمولا توسط کارشناسان تلویزیونی انجام میشود!

به عنوان مثال: در کشورهای پیشرفته، طلاق بیشتر است، بنابراین پیشرفته بودن کشور، عامل طلاق است!

سخن فوق مغلطه آمیز است چون طلاق عوامل مختلفی دارد که در این سخن، نادیده گرفته شده است.

در مورد مسائل علمی نیز این نوع مغلطه بین مردم زیاد اتفاق می‌افتد. مانند: ببینید این درخت‌ها چه به موقع شکوفه داده‌اند، درخت میفهمد که چه زمانی باید شکوفه بدهد. یا طاعون، بیماری افرادی با ایمان ضعیف است.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

تعمیم ناروا نیز یک نوع از مغلطه است.

مثلا: شریک اگر خوب بود، خدا شریک داشت. پس شراکت به درد نمیخورد.

یا همانطور که در بین میوه‌های خراب، میوه سالم پیدا نمیشود، در یک خانواده فاسد هم فرزند خوب یافت نمیشود.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

استدلال از سکوت نوع دیگری از مغلطه می باشد.

به عنوان مثال، ایمان در جمعی که در مورد مخترعین صحبت کردیم، حرفی در مورد خودش نزد، پس مخترع نیست.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

و اما نوع دیگر مغلطه که مصادره به مطلوب نام دارد.

یعنی چیزی که نیاز به اثبات دارد و هنوز به طور قطع اثبات نشده است را به عنوان اثبات شده میپذیریم و بعد از روی آن، چیزهای دیگری را اثبات میکنیم!

مثلا: امریکا به این علت که از چین ضعیف تر است، پس احتمالا خرید اسلحه از چین را آغاز خواهد کرد.

یا کائنات هوشمند است، بنابراین خواسته های خود را از آن بخواه.

یا فلان گیاه درمان تمام بیماری هاست، برای این بیماری هم تجویز میشود.

متاسفانه مردم در سخنان خود بارها از مغلطه مصادره به مطلوب استفاده میکنند.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

عدم یا اهمال در شرایط قیاس نوع دیگری از مغلطه است.

یعنی شرایط برای یک نتیجه گیری درست، آنطور که باید برقرار نیست یا کافی نیست.

مثلا سفر به فضا ممکن نیست چون یکی از دانشمندان صراحتا گفته بود این کار غیر ممکن است.

یا فیزیک و شیمی، ریاضی دارند، پس همه رشته‌های تحصیلی ریاضی دارند.

تو ثروتمند نیستی چون زیاد تلاش نکردی.

مثال دیگر این است که رضا در هند بوده است، پس میتواند در هوا پرواز کند. یا کریس آنجل نمادهای عجیبی به همراه دارد، پس قدرتی ماورایی دارد.

(قسمت اول جمله، اثبات کننده قسمت دوم جمله نیست.)

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

تخطئه گوینده نیز گاهی برای افراد پیش می آید و نوعی مغلطه است.

مورد مشهور آن این است که اگر فردی فقیر یا معتاد شما را نصیحت کند، شما حرفش را به دلیل وضعیتی که او دارد، جدی نگرفته یا درست قلمداد نمی‌کنید.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

مغلطه توسل به اکثریت، نوع دیگر مغالطه می‌باشد، که شخص با توسل به رای اکثریت سعی میکند حرف خود را اثبات کند. مثلا میگوید: اگر سیگار بد است چرا اکثر افراد یا این همه افراد آن را مصرف می‌کنند؟ یا اکثر افراد فلان شخصیت تاریخی را قبول دارند، پس او درست میگوید و…

در صورتی که در واقعیت ممکن است اکثریت اشتباه کنند. همانطور که اکثریت مردم، روزگاری فکر میکردند زمین تخت است یا فکر میکردند تعداد سیارات جهان انگشت شمار است، یا فکر میکردند زن هیچ گونه حقوقی ندارد، یا خورشید را میپرستیدند و…. که همه اینها اشتباه بوده است.

بنابراین درست یا غلط بودن چیزی باید به صورت مستقل بررسی شود و نظر یا رای اکثریت در مورد تایید یا رد آن گزاره مهم نیست. البته دقت داشته باشید که این درمورد اثبات مدعاست و مرتبط با مبحث دموکراسی نیست. در دموکراسی شرط، اهمیت دادن به رای تک تک افراد است و تصمیم گیری بر اساس رای اکثریت انجام میشود، حتی اگر اشتباه باشد. موضعِ محققان و اندیشمندان این است که سعی میکنند، گزاره‌های غلط را شناسایی و اشکالِ آنها را اثبات کرده تا به رای گیری گذاشته نشوند. مثلا در جوامع پیشرفته و اخلاقی، هرگز چیزی مثل برده داری به رای گذاشته نمیشود، چون قبلا بدون هرگونه مغالطه مشخص شده است که غیراخلاقی است.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

خب، سعی کردیم انواع مختلفی از مغلطه را برای شما توضیح بدهیم تا در سخنان و بحث های خود از آنها استفاده نکنید، همچنین اگر کسی سعی داشت با استفاده از مغلطه، چیزی را به شما بقبولاند، هشیار باشید.

0 دیدگاه
Inline Feedbacks
مشاهده همه دیدگاه ها
0
خوشتان آمد، کامنت بگذارید!x