شمنها را میشود «قدیمیترین درمانگران روح و روان بشر» دانست؛ انسانهایی که هزاران سال پیش، قبل از شکلگیری دینهای سازمانیافته، روانشناسی، پزشکی و حتی عرفان، نقش واسطه میان انسان و جهان نادیدنی را بازی میکردند.
شمنیسم یک باور محلی یا محدود نبود؛ پدیدهای جهانی بود که از سیبری تا آمازون، از مغولستان تا آمریکای شمالی دیده میشد.
شمنها افرادی بودند که باور میشد توانایی ورود به «سطوح دیگر آگاهی» را دارند؛ یعنی میتوانند از حالت عادی ذهن خارج شوند و با ارواح، نیروهای طبیعت یا نیاکان ارتباط برقرار کنند.
در بسیاری از فرهنگها، شمنها:
– درمانگر ،پیشگو ، محافظ قبیله و راهنمای معنوی بودند و گاهی جنگجوی انرژی یا جادوپزشک هم محسوب میشدند.
در واقع، شمن کسی بود که میتوانست از بدنش خارج شود و به قلمرو ارواح سفر کند تا علت بیماری، بدشانسی یا گرفتاری را پیدا کرده و آن را برطرف کند. این باور در پژوهشهای تاریخی و مردمنگاری هم تأیید شده است.
قدیمیترین ریشههای شمنیسم به دهها هزار سال پیش برمیگردد.
باستانشناسان و مردمشناسان معتقدند که این سنت ابتدا در سیبری و آسیای مرکزی شکل گرفت و بعد به شکلهای مختلف در سراسر جهان گسترش یافت.
اما نکتهٔ جالب این است که حتی فرهنگهایی که هیچ ارتباطی با هم نداشتند ،مثل قبایل آمازون و اقوام مغول ، باز هم نوعی شمنیسم داشتهاند. این یعنی شمنیسم یک پدیدهٔ جهانی و مشترک در ناخودآگاه بشر بوده است.
کارهایی که شمن ها انجام میدادند:
۱) درمانگری و شفابخشی:
شمنها باور داشتند که بیماری فقط جسمی نیست؛ روح هم بیمار میشود و بعد جسم آسیب میبیند.
بنابراین برای درمان، شمن وارد حالت خلسه میشد و به دنیای ارواح سفر میکرد، روح بیمار را پیدا میکرد و روح مزاحم را بیرون میراند
این توصیف در منابع تاریخی بهعنوان «سحر و جادوی ابتدایی برای شفای بیماران» آمده است.
۲) پیشگویی و دریافت پیام از جهان نادیدنی
شمنها از طریق؛ رؤیا و خلسه و همینطور رقص و موسیقی و گاهی با مصرف گیاهان مقدس به حالتهای تغییریافتهٔ آگاهی میرفتند و پیامهایی دربارهٔ آینده، خطرات، شکار، جنگ یا تصمیمهای قبیله دریافت میکردند. این نقش در بسیاری از فرهنگها ثبت شده است.
۳) محافظت انرژی و دفع نیروهای منفی
در باورهای شمنی، هر انسان ممکن است توسط؛ ارواح سرگردان و انرژیهای مسموم یا نیروهای نامرئی طبیعت تحت تأثیر قرار بگیرد.
شمنها با آیینهای خاص، رقص، دود، آتش، یا ضربآهنگ طبل، این نیروها را دور میکردند.
۴) همراهی با روح نیاکان
در بسیاری از قبایل، شمنها واسطهٔ ارتباط با روح نیاکان بودند.
آنها پیامهایی از گذشتگان دریافت میکردند و به قبیله منتقل میکردند.
این نقش نیز بهعنوان «پیامرسان ارواح نیاکان» ثبت گردیده است.
۵) راهنمایی معنوی و آیینهای گذار
شمنها در مراسم مهم زندگی مثل: تولد، بلوغ
ازدواج یا مرگ حضور داشتند و نقش راهنما و محافظ معنوی را ایفا میکردند.
شمنها از راههای مختلف وارد خلسه میشدند مثل: رقصهای طولانی، ضربآهنگ یکنواخت طبل ، روزه یا انزوا ، مصرف گیاهان مقدس (در برخی فرهنگها) و مراقبهٔ عمیق هدف این بود که ذهن از حالت عادی خارج شود و به «سطح دیگر آگاهی» برسد.
الیاده، انسانشناس معروف، این را «فنون باستانی خلسه» نامیده است.
بر اساس پژوهشهای تاریخی؛ شمن ها دارای ویژگیهای زیر بودند:
- حساسیت بالا به انرژی
- توانایی ورود به حالتهای تغییریافتهٔ آگاهی
- شهود قوی
- قدرت تخیل فعال
- توانایی رهبری معنوی
- و معمولاً تجربهٔ یک بحران روحی یا بیماری شدید در کودکی
این بحرانها در بسیاری از فرهنگها نشانهٔ «انتخاب شدن توسط ارواح» تلقی میشد.
با اینکه هزاران سال از پیدایش شمنیسم میگذرد، امروزه هم در بسیاری از نقاط جهان حتی کشورهای مدرن ،نسخههای جدید آن وجود دارد.
پژوهشها نشان میدهد شمنیسم یک پدیدهٔ جهانشمول است که هنوز هم در قالبهای جدید ادامه دارد. به دلیل اینکه انسان هنوز هم دنبال معنا، درمان روح، و ارتباط با جهان نادیدنی است.