اگر از بیشتر مردم بپرسید که آیا دندان انسان پس از افتادن یا کشیده شدن دوباره رشد میکند، تقریباً همه با اطمینان پاسخ میدهند: «نه.»سالهاست که این باور به عنوان یک حقیقت پذیرفته شده است.
انسان تنها دو سری دندان در طول زندگی خود دارد؛ دندانهای شیری و سپس دندانهای دائمی. وقتی دندان دائمی از بین برود، دیگر جایگزین طبیعی برای آن وجود ندارد.
اما آیا این موضوع برای همیشه درست خواهد ماند؟
پیشرفتهای شگفتانگیز در علم پزشکی و زیستشناسی نشان میدهد که شاید در آینده نهچندان دور، انسان بتواند دندانهای جدیدی در دهان خود رشد دهد. چیزی که تا چند سال پیش بیشتر شبیه داستانهای علمیتخیلی بود، امروز به یکی از هیجانانگیزترین حوزههای تحقیقات پزشکی تبدیل شده است.
بیشتر پستانداران تنها دو نسل دندان دارند. پس از تشکیل دندانهای دائمی، سلولهایی که مسئول ساخت دندانهای جدید هستند تقریباً فعالیت خود را متوقف میکنند. به همین دلیل، برخلاف پوست یا استخوان که توانایی ترمیم دارند،
دندانهای دائمی به صورت طبیعی جایگزین نمیشوند. به همین علت امروزه برای جایگزینی دندانهای از دست رفته از ایمپلنت، بریج یا دندان مصنوعی استفاده میشود.
تحقیقات دانشمندان درمورد رشد مجدد دندان
در دوران جنینی، بدن انسان تمام اطلاعات ژنتیکی لازم برای ساخت دندان را در اختیار دارد. حتی برخی افراد به صورت مادرزادی دارای دندانهای اضافی هستند که به آنها «سوپرنومری» گفته میشود.
این موضوع نشان میدهد ژنهای تولید دندان هنوز در بدن انسان وجود دارند و فقط معمولاً غیرفعال هستند. همین کشف باعث شد دانشمندان این سؤال را مطرح کنند که آیا میتوان این ژنها را دوباره فعال کرد؟
یکی از مهمترین پیشرفتها مربوط به شناسایی پروتئینی به نام USAG-۱ است.
این پروتئین مانند یک ترمز طبیعی عمل میکند و اجازه نمیدهد دندانهای جدید تشکیل شوند. پژوهشگران با ساخت آنتیبادیهایی که این پروتئین را مهار میکنند، توانستند در آزمایشهای حیوانی رشد دندانهای جدید را تحریک کنند. این نتیجه توجه بسیاری از دانشمندان سراسر جهان را جلب کرد و امید تازهای برای درمان بیدندانی به وجود آورد. در سالهای اخیر پژوهشگران اعلام کردهاند که مطالعات اولیه انسانی برای بررسی ایمنی این روش آغاز شده است.
امیدهای تازه برای رشد مجدد دندان
هدف اولیه این تحقیقات، درمان کودکانی است که به علت اختلالات ژنتیکی، برخی از دندانهای دائمی خود را هرگز تشکیل نمیدهند. اگر این درمان موفق و ایمن باشد، ممکن است در آینده برای بزرگسالانی که دندانهای خود را از دست دادهاند نیز مورد استفاده قرار گیرد.
البته باید توجه داشت که این فناوری هنوز به درمان رایج تبدیل نشده و نیازمند سالها تحقیق و بررسی است.
یکی دیگر از روشهای امیدوارکننده استفاده از سلولهای بنیادی است. سلولهای بنیادی توانایی تبدیل شدن به انواع مختلف سلولهای بدن را دارند. پژوهشگران تلاش میکنند با ترکیب این سلولها و ایجاد شرایط مناسب، جوانه یک دندان جدید را در آزمایشگاه تولید کرده و سپس آن را داخل استخوان فک قرار دهند. اگر این فناوری به نتیجه برسد، شاید روزی هر فرد بتواند دندان طبیعی خود را دوباره به دست آورد.
اگر رشد طبیعی دندان امکانپذیر شود، مزایای بسیار زیادی خواهد داشت. دندان طبیعی دارای ریشه زنده، عصب، رباطهای نگهدارنده و قابلیت احساس فشار است؛ ویژگیهایی که حتی بهترین ایمپلنتهای امروزی نیز به طور کامل ندارند. به همین دلیل بسیاری از متخصصان معتقدند دندانهای رشد یافته طبیعی میتوانند آینده دندانپزشکی را متحول کنند.
آیا اکنون میتوان دندان جدید کاشت؟
در حال حاضر خیر… اگر در فضای مجازی تبلیغاتی درباره «رشد قطعی دندان در چند هفته» یا «داروی معجزهآسا برای ساخت دندان جدید» مشاهده کردید، باید با دیده تردید به آنها نگاه کنید. تا امروز هیچ دارو، گیاه دارویی، مکمل یا روش خانگی نتوانسته است رشد مجدد دندان دائمی انسان را ثابت کند.
بسیاری از متخصصان معتقدند طی دهههای آینده درمانهای بازساختی به تدریج جایگزین برخی روشهای سنتی خواهند شد. همانطور که پیوند اعضا، ژندرمانی و درمان با سلولهای بنیادی زمانی غیرممکن به نظر میرسیدند، رشد دوباره دندان نیز ممکن است روزی به بخشی از درمانهای معمول تبدیل شود.
شاید نسلهای آینده دیگر برای جایگزینی دندانهای از دست رفته نیازی به ایمپلنت نداشته باشند و تنها با تحریک سلولهای بدن، دندان طبیعی خود را دوباره رشد دهند.