خانواده هایی در جهان وجود دارند که به اختلال ارثی نادری به نام نشانگان لی _فراونی مبتلا هستند. این خانواده ها دلیل روشنی مدعیان بر این هستند که سرطان ممکن است ارثی باشد.
اعضای این خانواده ها بشدت مستعد ابتلا به چندین تومور بدخیم بویژه سرطان پستان هستند، و غالبا قبل از 30 سالگی به این بدخیمی ها گرفتار میشوند.
اکنون پژوهشگران کلید این نشانگان را کشف کرده اند، و امکان دارد که یافته هایشان به شناخت سرطان به طور عام کمک کند.
استیون فرند و همکارانش از مرکز سرطان بیمارستان ماساچوست در بوستون گزارش داده اند که عیب ژنی به وجود آورنده این سندرم را کشف کرده اند. این عیب در یک ژن سرکوب گر که حدودا 35 سال پیش کشف شد یعنی سال 1370 که نام آن P53 است نهفته است این نخستین دگرگونی ارثی ژنی P53 است که ثبت شده.
کمترین فایده این کشف این است که میتوان به دقت تعیین کرد کدام اعضای خانواده های مبتلا به نشانگان لی _فراومنی حامل ژن معیوب هستند، و بنابر این استعداد ابتلا به این بیماری را دارند. آنگاه میتوان آنها را زیر نظر گرفت تا در مراحل اولیه ابتلا به سرطان که درمان موفقیت آمیزتری است بیماری را تشخیص داد.
اما پژوهشگران به این مقدار اکتفا نکرده و به طور کلی به اساس ژنتیکی استعداد ابتلا به سرطان پی ببرند. یکی از کارشناسان برجسته سرطان می گوید نشانگان لی _فراومنی نوک کوه یخی است که قسمت اعظم آن در زیر آب پنهان است.
کاشفان این نشانگان یعنی فرد ریک لی و جوزف فراومنی که از همکاران فرند هستند. به گفته فرند، این گروه 2 سال در خانواده های مبتلا به نشانگان لی _فراومنی به جستجو برای یافتن جهش در ژن های سرکوبگر تومور پرداختند.
درآن هنگام قرائن کافی وجود داشت که چنین جهش هایی موجب دو نوع سرطان ارثی دیگر میشوند. یکی رتینو بلاستوم که نوعی سرطان چشم است، ودیگری تومور ویلمز که نوعی سرطان کلیه است.
در واقع دانشمندانی که درباره این بیماری تحقیق میکردند متوجه شده بودند که جهش هایی که ژن های سرکوبگر تومور را از کار می اندازند _ و عملا باعث میشوند که ترمز رشد یاخته تومور ببرد _به اندازه فعال شدن ژن های تومور زا اهمیت دارند.
فرند اشاره میکند تومور ویلمز و رتینو بلاستوم، سرطان های نسبتا نادری هستند که در اوایل کودکی بروز میکنند، حال آنکه او میخواست بداند ژن های سرکوبگر تومور چه نقشی در مستعد ساختن افراد برای ابتلا به سرطان های شایع در بزرگ سالان ممکن است داشته باشند.
به همین دلیل به خانواده های مبتلا به لی _فراونی روی آوردند. زیرا اعضای این خانواده ها به انواعی از سرطانهای بزرگسالان مبتلا میشوند که شایع ترینشان سرطان پستان است.
در جمعیت عادی نیز سرطان پستان سومین علت مرگ و میر ناشی از این بیماری است.
پژوهشگران از تابستان 1989 خانواده های متعددی را به همکاری دعوت کردند از آنجا که این نشانگان بسیار نادر است ومیزان مرگ و میر ناشی از سرطان در افراد مبتلا نیز بسیار زیاد است، فرند همکارانش می دانستند که نمیتوانند آنقدر داوطلب جمع کنند که بررسی های پیوستگی ژنتیکی را _که معمولا برای شناسایی ژن های بیماری ها صورت میگیرد و نیاز به نمونه های زیادی دارد _انجام دهند.
بنابراین تصمیم گرفتند که به چند ژن (نامزد) توجه کنند، و به نظر میرسید P53که توسط گروه های پژوهشی مختلف به عنوان ژن سرکوبگر تومور شناخته شده بود، بهترین سرمایه گذاری باشد. به علاوه در خانواده های مبتلا به لی _فراومنی جهشی در ژن P53 به فراوانی در انواع تک گیر (غیر ارثی) همان سرطان ها مشاهده میشود.
فرند و همکارانش، هنگامی که در یک خانواده مبتلا به سندرم لی توالی P53 یاخته های افراد مبتلا را با یاخته های اعضا سالم همان خانواده مقایسه کردند، بلا فاصله به نتیجه رسیدند. هم در یاخته های توموری و هم در یاخته های طبیعی افراد مبتلا، جهشی وجود داشت که رمز اسید آمینه 248 پروتئین P53 را تغییر میداد در حالی که همین جهش در یاخته های خویشاوندان سالم دیده نمیشد.
وجود چنین جهشی در یاخته های توموری و طبیعی نشانگر آن است که این جهش نسل اندر نسل به ارث میرسد، و بنابر این ممکن است و بنابر این ممکن است علت استعداد ارثی ابتلا به سرطان باشد.
فرند میگوید : خیلی شانس آوردیم که این جهش را شناسایی کردیم، چون جهشی است که در تومور های تک گیر هم به فراوانی یافت میشود. پژوهشگران از آن هنگام جهش ارثی P53 را در افراد مبتلای 4 خانواده دیگر نیز مشاهده کردند.
این اکتشاف پرسش های جالب بسیاری را بر می انگیزد. اول اینکه گرچه همه یاخته های افراد دگرگونی جهشی در P53 دارند، اما این افراد تنها به یک یا چند سرطان مبتلا میشوند بهترین توضیحی که میتوان برای این مسئله ارائه کرد این است که شاید لازم باشد جهش های دیگری روی دهد تا یاخته مستعد را به یک یاخته کاملا سرطانی تبدیل کند.
البته احتمال دیگری نیز مطرح است. پژوهش هایی که در باره جهش های P53 در تومور های تک گیر انجام شده اند نشان میدهند که برخی از جهش ها نیرو مند تر از بقیه هستند، و شاید تنها جهش های ضعیف تر به ارث میرسند زیرا جهش های مهلک، فرد را قبل از آنکه بتواند آن را به فرزندان خود منتقل کند از پا در میآورد.
واینبرگ برای یکی دیگر از جنبه های بسیار شگفت آور انتقال جهش P53 به نسلهای بعد، دلیل مشابهی می آورد این جنبه حیرت انگیز، نبود هر گونه عیب تکاملی در اعضای خانواده های مبتلا به نشانگان لی _فراومنی است.
لی اشاره میکند که این کشف گذشته از مسائل علمی، مشکلات اجتماعی و اخلاقی خاصی را نیز بر انگیخته است. وی تاکید میکند که اعضای خانواده های مبتلا به نشانگان لی _فراومنی و به خصوص کودکانی که ژن جهش یافته در آنان تشخیص داده شده است و درنتیجه احتمال ابتلای آنان به سرطان زیاد است باید نه تنها تحت مراقبت دقیق پزشکی قرار گیرند بلکه برای آنکه با آینده نامعلوم خود کنار بیایند از مشاوره های مناسبی برخوردار شوند.
او همچنان نگران کارفرمایان آتی یا شرکت های بیمه که به دلیل از پیش مشخص بودن بیماریشان مورد تبعیض قرار بگیرند.
این مسائل در گذشته نیز درباره اختلال های ژنتیکی دیگر مانند بیماری هانتینگتون و فیبروز کیستی بروز کرده است اما این نخستین بار است که متخصصان با چنین مشکلاتی مواجه می شوند، وبا شناخت بیش از بیش ژن های مستعد کننده سرطان چه بسا این مشکلات بغرنجتر نیز شوند.
امروزه سرطان های کشنده شایع تری شناسایی شده اند که همه روز جان افراد زیادی را میگیرد از قبیل سرطان ریه، روده بزرگ، پانکراس، پروستات، تخمدان و مغز البته راه های برای متوقف کردن فرایند رشد و نمو سرطان ها هم پیدا شده است که با تشخیص به موقع میتوان جان افراد را نجات داد.