دکتر ورنر فون براون (۲۳ مارس ۱۹۱۲ – ۱۶ ژوئن ۱۹۷۷) یکی از مشهورترین و در عین حال بحثبرانگیزترین مهندسان تاریخ به شمار میرود. او دانشمند و طراح موشکهای آلمانی بود که نقش مهمی در توسعه فناوری موشکهای بالستیک در دوران جنگ جهانی دوم ایفا کرد.
فون براون از جوانی شیفته سفر به فضا بود و آرزو داشت روزی انسان بتواند از جو زمین فراتر برود، اما شرایط سیاسی آلمان در آن دوران باعث شد تحقیقات او در خدمت اهداف نظامی حکومت نازی قرار گیرد.
او به عنوان مدیر فنی برنامه موشکی آلمان، در طراحی موشک V-۲ مشارکت داشت؛ نخستین موشک بالستیک هدایتشونده جهان که با سرعتی فراصوت به سوی هدف شلیک میشد.
این موشکها در سالهای پایانی جنگ جهانی دوم علیه شهرهای مختلف اروپا، بهویژه لندن و آنتورپ، مورد استفاده قرار گرفتند و آغازگر عصری تازه در فناوری موشکی شدند.
هرچند این دستاورد از نظر مهندسی نقطه عطفی محسوب میشد، اما برنامه ساخت موشکهای V-۲ به دلیل استفاده از کارگران اجباری در کارخانههای زیرزمینی، یکی از تاریکترین فصلهای زندگی فون براون و تاریخ صنعت نظامی آلمان به شمار میآید.
مهاجرت مخترع موشک بالستیک
با شکست آلمان نازی در سال ۱۹۴۵، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی رقابت گستردهای را برای جذب دانشمندان و مهندسان آلمانی آغاز کردند.
آمریکا در قالب برنامهای محرمانه به نام عملیات گیره کاغذ (Operation Paperclip)، ورنر فون براون و حدود ۱۶۰۰ دانشمند، مهندس و متخصص آلمانی را به خاک خود منتقل کرد.
هدف این عملیات، جلوگیری از افتادن این متخصصان به دست شوروی و بهرهگیری از دانش فنی آنان در توسعه صنایع موشکی و نظامی آمریکا بود.
فون براون پس از مهاجرت به ایالات متحده، فعالیت خود را در ارتش آمریکا و سپس در سازمان فضایی این کشور ادامه داد. او به تدریج از پروژههای نظامی فاصله گرفت و تمرکز خود را بر توسعه فناوریهای فضایی گذاشت.
زمانی که رقابت فضایی میان آمریکا و شوروی شدت گرفت و شوروی با پرتاب ماهواره اسپوتنیک ۱ جهان را شگفتزده کرد، دولت آمریکا بیش از هر زمان دیگری به تجربه و تخصص فون براون نیاز پیدا کرد.
او به همراه گروهی از دانشمندان آلمانی و آمریکایی، در طراحی موشکهای حامل فضایی نقش کلیدی داشت و یکی از چهرههای اصلی برنامههای فضایی ایالات متحده شد.
بعدها نیز به عنوان مدیر مرکز پروازهای فضایی ناسا، رهبری تیمی را بر عهده گرفت که موشک عظیم ساترن ۵ (Saturn V) را طراحی کرد؛ موشکی که مأموریتهای برنامه آپولو را به ماه رساند و یکی از بزرگترین شاهکارهای مهندسی قرن بیستم محسوب میشود.
اهمیت فون براون
ورنر فون براون شخصیتی است که تاریخ درباره او دو دیدگاه متفاوت دارد. از یک سو، او یکی از پیشگامان فناوری موشکی و از معماران اصلی عصر فضا شناخته میشود و بدون دستاوردهایش شاید پیشرفت برنامه فضایی آمریکا سالها به تأخیر میافتاد.
از سوی دیگر، همکاری او با حکومت نازی و نقش برنامه موشکهای V-۲ در جنگ جهانی دوم، همواره موضوعی بحثبرانگیز باقی مانده است.
زندگی او نمونهای از این واقعیت است که پیشرفتهای بزرگ علمی گاهی با پیچیدگیهای اخلاقی و سیاسی عمیقی همراه هستند.