در این مقاله به شرح چند مورد از مفیدترین و معروف ترین گیاهان دارویی رایج در ایران پرداختیم. خواص و عوارض آنها نیز گفته شده است.
مخلوطی از دو مسهل به نام های کاسکارا و سنا همراه با کمی گنه گنه به خاطر طعم آن و انغوزه به دلیل بویش، معجون خوبی پدید میآورد که همان فرمول کپسول گیاهی سرماخوردگی است.
اما اینکه آیا داروهای گیاهی موثر هستند یا نه، نمیتوان صد در صد مطمئن بود.
به هر حال مشتریان داروهای گیاهی پی برده اند که کاراهایی دارد انجام میگیرد.
یک کارشناس داروهای طبیعی میگوید که مخالف مسهل های گیاهی دم کرده خانگی است و گمان میکند سالمتر آن است به اندازه گیری های دقیق فراورده های تجارتی اطمینان کنیم (که بسیاری شان مواد گیاهی دارند).
اما بی تردید علم در راهی است که پی ببرد کدام گیاه اثر می کند و کدام بی زیان است وبنابر این فرصت برای داروهای گیاهی بی زیان و سالم و موثر افزایش بیشتری یابد.
خطرات و عوارض داروهای گیاهی:
در بهره گیری از داروهای گیاهی، نکته اساسی استفاده از عقل سلیم است.
یعنی باید بیشتر از هر چیزی توجه کرد پاره ای گیاهان (حتی چندتایی که از شهرتی خاص در فرهنگ عامیانه برخوردارند) خطر ناک هستند.
بنابر این باید تنها گیاهانی را به کار برد که دلیل کافی علمی بی زیان دانسته شده اند. اگر بیماری خطیر یا ناراحتی های جدی دارید، پیش از رو اوردن به هر گیاه سراغ پزشک و درمان بروید.
هرگز گیاهان را برای نوزادان و کودکان توصیه نمیکنیم.
نمیتوان اثر گیاه را بر بدن ظریفی که سوخت و ساز کامل ندارد پیش بینی کرد و در برخی موارد گیاهانی که برای بزرگسالان بی خطرند برای خردسالان خطر آشکار دارند. (مثلا عصاره نعناع مانتول میتواند نوزادان را خفه کند.)
نکته دیگری که باید حتما در نظر گرفت این است که گیاهان، معیار ندارند یعنی میتوان از 10 جای گوناگون گیاه واحدی که خریده میشود، هر بار چیزی کاملا متفاوت به دست آورد.
تحلیلی که چند سال پیش در مجله پزشکی Lancet منتشر شد، نشان داد که در یکی از فرآورده های تجارتی نوعی مینا، اصلا از آن گیاه وجود نداشت.
اکنون در این مقاله به شرح نکته های علمی مربوط به چند گیاه و چگونگی بهره گیری از آنها و حتی موارد منع آنها میپردازیم.
این گیاهان به عنوان نمونه های (داروهای طبیعی بی زیان) و بهترین نوع درمان گیاهی می پنداریم (به شرطی که درست به کار روند.)
1) گیاه بابونه:
این گیاه که سردسته داروهای گیاهی است، در تاجذگل سفیدش روغن های فرار قوی دارد که به نظر میرسد از دو راه اثر میکنند:
- تسکین انقباض های شدید ماهیچههای صاف و در نتیجه جلوگیری از دل پیچه معده و درد قاعدگی
- با اثر ملایم کننده و تسکین دهنده ای که دارد (به صورت مرحم موضعی) ممکن است آماس بافتها و زخم های کوچک و ضایعات خفیف پوست را که از مایعات ظرفشویی پدید می آیند تخفیف دهد.
احتیاط: بابونه نوعی علف هرز از خانواده گل مروارید است که امکان دارد به آن حساسیت داشته باشید. بنابر این احتیاط ایجاب میکند اگر به علوفه حساسیت داشته باشید از بابونه بپرهیزید. حتی اگر هرگز به علف هرز حساسیت نداشته اید، هر نشانه کهیر و تب علوفه یا آسم مستلزم دوری از این دارو است.
روش های درمانی:
برای دل درد معده و یا نارحتی های قاعدگی، دم کرده بسیار غلیظ 1 تا 2 قاشق چایخوری تاج گل خشک را بنوشید. این مقدار برای 1 فنجان و مدت دم کردن 10 تا 15 دقیقه است این مقدار را میتوان 3 تا 4 بار در روز نوشید. همین مقدار را 3 دقیقه برای زخم دهان مضمضه کنید. تاج گل را میتوانید مستقیما روی پوست تحریک شده قرار دهید.
قره قات:
بسیاری عقیده دارند انواع قره قات به تخفیف عفونتهای مجاری ادراری کمک می کند. هنوز مبنای علمی برای این عقیده در دست نیست ولی کارشناسان عقیده دارند این میوه نمیتواند آسیب رسان باشد و شاید مفید باشد.
اما پندار عامیانه دایر بر اینکه شیره ترش قره قات ادرار را به محیطی زهر آگین برای باکتری ها تبدیل می کند، غلط از کار درامده است. پژوهش هایی در گردهمایی اسفند 1368 دانشگاه تافتس گزارش شد، نشان می دهند انواع قره قات جلوی چسبیدن باکتری ها را به دیواره مثانه میگیرند. در نتیجه، مهاجمان با هر بار دفع ادرار به خارج رانده میشوند.
روش های درمانی:
به منظور پیشگیری عفونتهای ادراری توصیه میشود روزی 100 گرم آب قره قات بنوشید. اگر مبتلا به عفونت ادراری شدید، هر روز یک لیوان بزرگ تا 1 لیتر از آن بیاشامید.
سیر:
گمان میشود فایده سیر از همه گیاهانی که برای این مقاله انتخاب شده بیشتر است. در بررسی های مربوط به انسان به نظر می رسد سیر میزان بالای کولسترول را کاهش می دهد.
از آنجا که سیر خون را رقیق می کند، ممکن است جلوی بسته شدن شریان ها را بگیرد. همچنین به نظر میرسد مانند آنتی بیوتیک ملایم و کمک هاضمه عمل کند.
نکته جالب برای مشتاقان سیر، مصرف کنندگان همیشگی آن، کمتر دچار سرطان معده و روده می شوند. تنها عیب سیر بوی آن است که حتی شستن دهان هم چاره اش نیست یا حتی قرار دادن سیر در پوشش کپسولی تاثیری ندارد.
زیرا هنگامی که روغن های فرار در معده آزاد شدند، راه خود را به خلل و فرج دستگاه گوارش پیدا میکنند و در هر صورت بوی بد دهان خواهید داشت.
روش های درمانی :
توصیه میشود سیر به صورت طبیعی آن یا خرد شده در سالاد یا با سوس ماکارونی یا نان سیر دار خورده شود.
زنجبیل:
هنگامی که دچار ناراحتی های تهوع و تلاطم ناشی از حرکت هستید، زنجبیل می تواند شما را نجات دهد.
تهوع تلاطمی (بویژه در کشتی و هواپیما) هنگامی پیش می آید که مغز انتظار حرکت جلو و عقب یا پهلو به پهلو دارد. ولی چشم ها و گوش ها و اندام ها به مغز گزارش دیگری می دهند.
حرکت بالا و پایین و گردشی. در بررسی هایی که روی 80 نفر از دانمارکی های تازه کار که هیچ وقت سفر دریایی نکرده بودند آزمایش شد.
نیمی از آنان کپسول های 1 گرمی بدون علامت زنجبیل خوردند و به 40 نفر دیگر کپسول های همانند دارای گرد بی خاصیت داده شد (برای رفع اثر روانی) طی 4 ساعت دریانوردی گروه زنجبیل خورده کمتر دچار عرق سرد و استفراغ شدند تا گروهی که دارونما خورده بودند.
خوردن زنجبیل باعث خواب الودگی و تاری دید، یعنی عارضه جانبی عادی همه داروهای ضد تهوع و تلاطم ناشی از حرکت نمی شود.
زنجبیل به تخفیف گاز معده نیز کمک می کند و مانع از ترش کردن می شود.
روش های درمانی:
یک چهارم قاشق چایخوری گردزنجبیل را در 1 فنجان آب دم کنید. کمی بیش از پرواز یا سفر با کشتی 1 فنجان بنوشید و حدودا هر 4 ساعت ویا هر وقت لازم بود این مقدار را تکرار کنید.
نعناع:
نعناع از دوراه دل پیچه معده را تسکین می دهد. ماهیچه های معده را که بر اثر سوء هضم درگیر شده اند آرام می کند، و گاز های مزاحم را که در شکم جمع شده اند، با باز کردن دهانه بالایی معده آزاد می سازد (به عبارتی دیگر باعث بادگلو می شود) بنابراین اگر استعداد ترش کردن به علت بازگشت اسید معده به مری دارید، باید از نعناع چشم بپوشید.
تاثیر نعناع، در بررسی های روی انسان نشان داده شده است. اکنون آزمون هایی روی بافت حیوانی ماهیت دقیق چگونگی تاثیر ماده موثر آن را که مانتول نام دارد روشن می سازد. ولی دم کرده نعناع را به عصاره آن (که کمک بیشتری به گوارش می کند) ترجیح میدهند.
در ضمن می توانید دم کرده نعناع را حتی اگرزخم معده دارید به کار برید که درواقع نسبت به چای و قهوه، نوشیدنی سالمتری است.
روش های درمانی:
یک یا دوقاشق برگ نعناع را چند دقیقه در یک فنجان آب داغ بخیسانید و دم کرده را به آرامی بنوشید. این دم کرده را میتوان چندین بار در روز نوشید.
البته گیاهان دارویی و خواص و اثرات آنها به این چند مورد که در این مقاله گفتیم محدود نمیشوند و گستره وسیعی دارند. این مقاله میتواند شروع خوبی برای ورود به این عرصه باشد.