چتر نجات وسیله ای چتر مانند است که از آن برای کاستن سرعت جسمی که در حال سقوط در هواست، استفاده می شود.
تصور کنید چقدر جالب است که انسان بتواند از ارتفاع ۵ کیلومتری زمین، خود را در فضا رها کند. آنگاه چنان نرم و آهسته قدم به زمین بگذارد که گویی از ارتفاع سه متری پریده است. آری شما این کار را می توانید با یک چتر نجات انجام دهید.
اولین پرش با چتر نجات
در سال ۱۷۹۷ میلادی نخستین پرش با چتر نجات توسط (آندره گارنرین) صورت گرفت.
چتر نجات گارنرین از ۳۲ قطعه مثلثی شکل پارچه ای درست شده بود، گارنرین به وسیله آن از بالونی که بر فراز شهر پاریس در حال پرواز بود، فرود آمد.
او به هنگام پایین آمدن با تکان های شدیدی رو به رو شد زیرا هیچ منفذی در وسط چتر تعبیه نشده بود.
به علاوه، پارچه به کار رفته در آن بسیار ضخیم بود و هوا از آن عبور نمی کرد، در نتیجه وزش باد موجب حرکت نوسانی و تاب خوردن چتر نجات می شد.
گارنرین در پرواز بعدی، در وسط چتر سوراخی تعبیه کرد، این کار جلوی تکان های شدید چتر را گرفت و باعث شد عمل فرود آمدن بسیار آرام تر صورت بگیرد.
در قسمت قُبه ای چتر صفحه ی گرد چوبی به قطر ۲۵ سانتی متر قرار داشت که قسمتی از هوای متراکم در زیر چتر از سوراخ این صفحه خارج می شد.
اولین پرش از هواپیما با چتر نجات
در سال های قبل از جنگ جهانی اول، بحث های بسیاری بر سر این مسأله برپا بود که آیا فرار از درون هواپیما به کمک چتر نجات عملی است یا نه؟
در سال ۱۹۱۲ میلادی نخستین پرش موفقیت آمیز با چتر نجات از هواپیما توسط کاپیتان (آلبرت بری) در ایالات متحده آمریکا انجام گرفت.
جنگ جهانی اوّل در ۱۹۱۴ بر پا شد ولی هنوز این مسأله به پایان نرسیده بود. اشکال کار بیشتر بر سر اندازه ی چتر و نیز ترس از این بود که نکند خلبان نتواند خوب هواپیما را رها و چتر را باز کند.
بنابراین در طول جنگ جهانی اول چتر نجات فقط در اختیار تعداد معدودی از خلبانان قرار گرفت، ولی در جنگ جهانی دوم خلبانان بسیاری جان خود را با این وسیله نجات دادند.
امروزه از این وسیله، هم در زمان جنگ و هم در زمان صلح برای فرود ایمن انسان و بار استفاده می شود.
جنس چترهای نجات
امروزه چترهای نجات از نایلون ساخته می شوند، که معمولا عرض آنها پس از باز شدن حدود ۷ الی ۹ متر است.
این چترها دارای یک چتر کوچک اند که قبل از چتر نجات اصلی باز می شود و به بیرون کشیدن و باز شدن آن کمک می کند.
پهنای چترهای نجاتی که برای پایین انداختن بار استفاده می شوند پس از باز شدن حدودا ۳۰ متر است.
کاربرد چتر در فرود هواپیما
چتر نجات امروزه برای کاهش سرعت برخی از هواپیماها به هنگام فرود نیز به کار می رود، هواپیما هایی که سرعت بسیار بالایی دارند، قبل از توقف، مسافت زیادی را طی می کنند، که برای کاهش این مسافت در برخی از این هواپیماها چترهایی تعبیه شده است که به محض تماس پیدا کردن چرخ ها با زمین باز می شوند و دقیقا مانند یک ترمز عمل می کنند.
نحوه عملکرد
حال این سوال مطرح می شود که چتر نجات چگونه عمل می کند؟!
اجسام در حال سقوط، بر اثر نیروی جاذبه زمین هر لحظه شتاب بیشتری می گیرند و هر چه قدر که سرعت سقوط بیشتر شود، مقاومت هوا در برابر جسم درحال سقوط افزایش می یابد.
هنگامی که این دو نیرو باهم مساوی می شوند، سرعت ثابت می ماند، که به این سرعت ثابت ((سرعت نهایی جسم)) می گویند.
هنگام استفاده از چتر نجات مقاومت هوا در برابر سقوط بدن افزایش می یابد، در نتیجه سرعت نهایی کاهش پیدا می کند و چتر باز سالم بر زمین فرود می آید، به این ترتیب چتر نجات از مقاومت هوا برای کاستن سرعت سقوط استفاده می کند.
پس این وسیله جالب، چیزی جز یک چتر بزرگ نیست که هنگام فرود آمدن در برابر هوا مقاومت ایجاد می کند.
با چتر نجات می توان به آسانی خود را در هوا پرتاب کرد و بدون آنکه آسیبی بر ما وارد آید، بر سطح زمین فرود آییم.
اولین چتر نجات تاریخ
شاید چتر نجات قدیمی ترین فکر بشر برای ایجاد وسیله ی هوابُرد بوده باشد. لئوناردو داوینچی در ۱۵۱۴ طرحی از آن را در دفترچه ی خود کشیده بود.
فوستو وِرانزیو مشخصات یک چتر نجات را در سال ۱۵۹۵ منتشر نمود.
می گویند نخستین کسی که از چتر نجات استفاده کرد مردی فرانسوی به نام بلانشار بود که در ۱۷۸۵ سگی را در زنبیلی نهاد، سپس آنرا به وسیله ی یک چتر نجات از بالونی که در هوا معلق بود، به زمین رها کرد.
این شخص مدعی بود که خود او نیز به وسیله ی چتر نجات در ۱۷۹۳ از بالونی به زمین فرود آمده و پایش شکسته است.
منبع: کتاب به من بگو چرا – جلد ۲