دیدن فردی که در میان برف و سرمای شدید با لباس بسیار کم یا حتی برهنه ایستاده است، در نگاه اول باورنکردنی به نظر میرسد. بدن انسان برای حفظ دمای داخلی خود به گرما نیاز دارد و قرار گرفتن طولانیمدت در هوای سرد میتواند به کاهش خطرناک دمای بدن منجر شود. پس این افراد چگونه میتوانند چنین کاری انجام دهند؟
پاسخ، ترکیبی از سازگاری بدن با سرما، تولید گرما، کنترل پاسخهای فیزیولوژیک و تمرین است. البته این توانایی به معنای مصونیت در برابر سرما نیست.
بدن انسان چگونه در برابر سرما مقاومت میکند؟
وقتی دمای محیط پایین میآید، بدن بلافاصله برای جلوگیری از اتلاف گرما واکنش نشان میدهد. یکی از مهمترین واکنشها، تنگ شدن رگهای خونی نزدیک سطح پوست است. در نتیجه خون کمتری به سطح پوست میرسد و گرمای کمتری از بدن به محیط منتقل میشود.
از طرف دیگر، بدن برای تولید گرمای بیشتر ممکن است شروع به لرزیدن کند. لرزش در واقع انقباضهای سریع و غیرارادی عضلات است که انرژی مصرف میکند و گرما تولید میکند.
اما این تنها مکانیسم دفاعی بدن نیست.
نقش چربی قهوهای در تولید گرما
یکی از بخشهای جالب سازگاری بدن با سرما، فعالیت چربی قهوهای است. برخلاف چربی سفید که بیشتر به عنوان ذخیره انرژی شناخته میشود، چربی قهوهای میتواند با مصرف انرژی، گرما تولید کند.
قرار گرفتن مکرر در معرض سرما ممکن است فعالیت این بافت را افزایش دهد. این موضوع یکی از دلایلی است که پژوهشگران در بررسی سازگاری انسان با سرما به آن توجه میکنند.
البته میزان چربی قهوهای و واکنش بدن به سرما در افراد مختلف یکسان نیست.
آیا میتوان بدن را به سرما عادت داد؟
تا حدی بله.
افرادی که بهطور منظم و کنترلشده در معرض سرما قرار میگیرند، ممکن است در طول زمان تغییراتی در واکنش بدن خود به سرما تجربه کنند. این پدیده را میتوان نوعی سازگاری با سرما دانست.
برای مثال، ممکن است واکنش بدن به سرمای اولیه تغییر کند و فرد احساس کند سرما را بهتر تحمل میکند. اما این موضوع به معنای آن نیست که دمای مرکزی بدن دیگر کاهش پیدا نمیکند.
به عبارت سادهتر، ممکن است فرد احساس سرما را بهتر تحمل کند، اما همچنان از نظر فیزیولوژیک در معرض خطر باشد.
نقش تنفس و تمرکز ذهنی
برخی افرادی که در سرمای شدید تمرین میکنند، از تکنیکهای خاص تنفسی و تمرکز ذهنی استفاده میکنند.
یکی از معروفترین نمونهها ویم هوف است که به دلیل توانایی خود در تحمل سرمای شدید شناخته شده است. درباره روشهای او نیز پژوهشهایی انجام شده و برخی مطالعات نشان دادهاند که تمرینهای تنفسی و تمرکز میتوانند بر بعضی پاسخهای فیزیولوژیک بدن تأثیر بگذارند.
با این حال، نباید از این یافتهها نتیجه گرفت که انسان میتواند صرفاً با قدرت ذهنی، قوانین فیزیکی و فیزیولوژی بدن را کنار بزند. بدن همچنان برای حفظ دمای خود به تولید انرژی و گرما نیاز دارد.
چرا بعضی افراد در برف به نظر نمیرسد سردشان باشد؟
یکی از نکات مهم این است که ظاهر فرد همیشه وضعیت واقعی دمای بدن او را نشان نمیدهد.
ممکن است فردی برای چند دقیقه در برف بایستد و کاملاً آرام به نظر برسد، اما اگر مدت قرار گرفتن در سرما افزایش پیدا کند، شرایط میتواند به سرعت تغییر کند.
سرما ابتدا باعث واکنشهایی مانند لرزش و بیحسی میشود. با ادامه کاهش دمای بدن، عملکرد مغز و سیستم عصبی نیز میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد. در مراحل شدیدتر، فرد ممکن است حتی توانایی قضاوت درست درباره وضعیت خود را از دست بدهد.
به همین دلیل، تحمل ظاهری سرما نباید با ایمنی در برابر سرما اشتباه گرفته شود.
آیا برهنه ماندن در برف خطرناک است؟
قطعاً میتواند خطرناک باشد.
مدت زمان قرار گرفتن در معرض سرما، دمای هوا، سرعت باد، رطوبت، تماس بدن با برف یا یخ و وضعیت جسمانی فرد همگی در میزان خطر تأثیر دارند.
دو خطر مهم عبارتاند از هیپوترمی، یعنی کاهش خطرناک دمای مرکزی بدن، و سرمازدگی که معمولاً به بافتهای انتهایی مانند انگشتان دست و پا، گوشها و بینی آسیب میزند.
بنابراین افرادی که در فضای مجازی یا برنامههای تلویزیونی در برف برهنه دیده میشوند، لزوماً نشاندهنده تواناییای نیستند که هر فرد بتواند با تمرین آن را به دست آورد.
راز این افراد چیست؟
راز اصلی را نباید در قدرتهای ماورایی جستوجو کرد. بدن انسان سیستم بسیار پیچیدهای برای مقابله با سرما دارد و برخی افراد نیز میتوانند از طریق سازگاری تدریجی، تمرین و کنترل برخی پاسخهای بدن تحمل بیشتری نسبت به سرما پیدا کنند.
با این حال، این توانایی محدود است. حتی فردی که سالها در معرض سرما تمرین کرده، همچنان ممکن است در سرمای شدید دچار هیپوترمی یا سرمازدگی شود.
بنابراین اگرچه دیدن انسانهایی که در میان برف با لباس بسیار کم ایستادهاند شگفتانگیز است، توضیح علمی آن بیشتر به فیزیولوژی بدن و سازگاری با محیط مربوط میشود تا یک توانایی غیرطبیعی.
منبع: ذهن آموز