هر دوی این سلاحها در دستهی بمبهای هستهای قرار میگیرند؛ یعنی از انرژی آزادشده در واکنشهای هستهای برای ایجاد موج انفجار، گرما و تابش استفاده میکنند. اما تفاوت میان آنها بسیار بنیادیتر و عمیقتر از یک توضیح ساده است.
تفاوت سازوکار دو نوع بمب اتمی و هیدروژنی
بمب اتمی از واکنش شکافت هستهای استفاده میکند. در شکافت، هستهی عناصر سنگین مثل اورانیوم یا پلوتونیوم به دو بخش کوچکتر تقسیم میشود و انرژی عظیمی آزاد میگردد. این همان فناوریای است که در هیروشیما و ناگازاکی استفاده شد.
در مقابل، بمب هیدروژنی بر پایهی همجوشی هستهای ساخته میشود؛ همان فرآیندی که در قلب خورشید رخ میدهد. در همجوشی، هستههای سبک مثل ایزوتوپهای هیدروژن با هم ترکیب میشوند و هستهای سنگینتر میسازند. این واکنش انرژی بسیار بیشتری نسبت به شکافت آزاد میکند.
چرا بمب هیدروژنی قویتر است؟
قدرت بمب هیدروژنی چند دلیل مهم دارد:
- سوخت سبکتر: هیدروژن و ایزوتوپهای آن بسیار کوچکاند، بنابراین مقدار زیادی از آنها را میتوان در یک بمب ذخیره کرد.
- بازده انرژی بالاتر: همجوشی هستهای چندین برابر شکافت انرژی آزاد میکند.
- طراحی چندمرحلهای: بیشتر بمبهای هیدروژنی ابتدا یک انفجار شکافتی کوچک ایجاد میکنند تا دما و فشار لازم برای همجوشی فراهم شود. این ساختار چندمرحلهای قدرت انفجار را به شکل چشمگیری افزایش میدهد.
- قابلیت افزایش مقیاس: برخلاف بمبهای شکافتی که محدودیت فیزیکی دارند، بمبهای همجوشی را میتوان تا حد بسیار زیادی تقویت کرد.
به همین دلیل، قدرت برخی بمبهای هیدروژنی به دهها مگاتن میرسد؛ در حالی که بمبهای شکافتی معمولاً در حد کیلوتن هستند.
چه کشورهایی بمب هیدروژنی دارند؟
طبق اطلاعات منتشرشده، کشورهای زیر دارای فناوری ساخت بمب هیدروژنی هستند:
این کشورها علاوه بر بمبهای اتمی، نسخههای پیشرفتهتر یعنی بمبهای حرارتی–هستهای (هیدروژنی) را نیز در اختیار دارند.
وجود این سلاحها باعث شده که مفهوم بازدارندگی هستهای شکل بگیرد؛ یعنی کشورها با داشتن چنین قدرتی، از حملهی مستقیم به یکدیگر خودداری میکنند. با این حال، خطرات انسانی، زیستمحیطی و سیاسی این سلاحها باعث شده که سازمانهای بینالمللی سالها برای محدودسازی و کنترل آنها تلاش کنند.
منبع: ذهن آموز